Wie redt de Tovenaarsleerling?

Geschreven door Anil Ramdas op 7 oktober 2010

Meindert Fennema, hoogleraar Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam, heeft een lezenswaardige politieke biografie geschreven: Geert Wilders. Tovenaarsleerling (Bert Bakker 2010). Fennema geeft geen moreel oordeel over Wilders, wat ook niet hoeft. Hij schrijft op uiterst neutrale toon, en dat is wel zo plezierig. Hij heeft zijn neutraliteit alleen in de ondertitel een beetje verloren: ‘Tovenaarsleerling’. Wilders is namelijk ooit de brave tekstschrijver geweest van Frits Bolkestein, die de islamkwestie op de Nederlandse agenda zette.

Dat waren wel andere tijden, in de eerste helft van de jaren negentig. Er was een felle discussie over de fatwa die Khomeini had uitgevaardigd tegen Salman Rushdie, vanwege godslasterende passages in De Duivelsverzen. De relativisten waren tot dan toe dominant geweest: culturen zijn onderling onvergelijkbaar en je kunt dan ook geen oordeel vellen over een cultuur, dan vanuit die cultuur zelf. Met andere woorden: moslims moesten kritiek leveren op Khomeini en de fatwa afwijzen. Niet-moslims hadden daar niets over te zeggen.

Tegenover de relativisten stonden de universalisten, die de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als uitgangspunt namen: de regels uit die verklaring gelden voor iedereen op aarde, ongeacht cultuur, godsdienst of etniciteit. Een denker als Michael Ignatieff, nu oppositieleider in Canada, liet in een vraaggesprek met mij de moderne tijd zelfs beginnen in 1948: toen de Universele Verklaring tot stand kwam.

Universalisten vonden dus dat je wel degelijk als Westerling kritiek kon hebben op Khomeini en dat felle tegenstand geboden was tegen moslimfundamentalisten die uit naam van de Islam bereid waren een romanschrijver te doden.

Toen kwam Bolkestein. Hij hield in 1991 in Luzern een lezing, waarin hij plompverloren zei dat de waarden van het universalisme in feite westerse waarden waren. Daarmee had hij de weg vrij gemaakt voor de gedachte van de westerse superioriteit en de daarin besloten eeuwenlange weerzin tegen de grote mondiale concurrent van het christendom: de islam.

Maar terwijl Bolkestein een genuanceerd denker was, en als politicus voortdurend veldwerk deed, moskeeën bezocht en met islamitische geleerden in binnen- en buitenland gesprekken aanging, maakte de jonge Geert Wilders zich over andere dingen zorgen: hij zag de Islam alleen als gevaar, in het begin vooral een gevaar voor Israel, het enige buitenland waar hij een beetje bekend mee is.

Bolkestein trad af en andere politici namen het over, die minder aandacht hadden voor de islam. Wilders bleef erop hameren en werd binnen de VVD vooral als een hinderlijke doordrammer ervaren. Ten slotte splitste Wilders zich af en begon een eigen beweging. Met de Islam als voornaamste en in het begin zelfs enige issue.

Door hem een ‘Tovenaarsleerling’ te noemen zegt Meindert Fennema meer dan hij verder in het boek doet: de leerling dacht dat hij de trucjes van de leermeester ook kon, en het liep uit de hand. Maar terwijl in de ballade van Goethe de leraar terugkwam en de boel weer op orde bracht, is het niet te verwachten dat de 77-jarige Bolkestein nog in kan grijpen. Onze tovenaarsleerling staat alleen, met alle gevolgen van dien.

Fennema beschrijft minutieus de ontwikkeling van Geert Wilders, en vooral zijn radicalisering. En ook zijn zwakste plek: groter worden. Wilders kan de groei van zijn beweging niet aan. Hij kan geen capabele, betrouwbare, loyale, geschoolde, nette mensen vinden voor zijn kandidatenlijst.

De vervroegde verkiezingen in juni dit jaar kwamen Wilders ook helemaal niet goed uit: hij was nog druk bezig mensen te trainen – Fennema beschrijft het droogjes, maar je krijgt tranen in de ogen van het lachen bij het lezen van hoe Wilders zijn klasje trainde in de kunst van het debat en in de kunst van het fatsoen: niet betrokken raken in vechtpartijen, geen openbare dronkenschappen en dergelijke.

Wilders raakte danig gefrustreerd over het feit dat nette mensen met enige opleiding, enig politiek talent en enige spreekvaardigheid zich niet enthousiast meldden als kandidaat voor de PVV-lijst. Hij begon zelfs een wervingsspotje in de zendtijd voor politieke partijen, meewariger kon het niet worden.

Maar het was ook iets tegenstrijdigs wat Wilders wilde: capabele mensen die hun mond zouden houden en alleen zouden zeggen wat hij ze liet zeggen. Waar vind je zulke slaafse mensen met enige opleiding?

Driekwart van zijn tijd besteedt Wilders nu aan zijn dienaren in de Tweede Kamer. Het is behoorlijk lastig ze in het gareel te houden, omdat ze niet de meest beschaafden zijn, en hij moet waarschijnlijk enorme beloften aan ze doen, op het materiële vlak.

Men zegt dat de onderhandelingen met VVD en CDA vooral daarover gingen: toezeggingen voor de Kamerleden van de PVV, en dan zodanig dat het niet erg zal opvallen. Niet meteen een enorme villa, een boot op de Middellandse zee, verre reisjes naar exotische oorden met het gezin. Het klinkt als de gang van zaken in een bananenrepubliek, maar zo ver verwijderd is Nederland daarvan niet.

Het kabinet dat nu in de maak is, met de PVV als gedoger van een coalitie van VVD en CDA, moet vanuit Wilders’ oogpunt gezien coûte que coûte lukken. Want anders komen er nieuwe verkiezingen, met het voor Wilders allergrootste risico dat er bestaat: dat hij verreweg de grootste partij wordt!

Want dan moet hij gaan regeren. Dan moet hij ministers leveren, en staatssecretarissen, en Kamerleden. Wilders zou tijd willen om mensen te werven en te trainen, ook voor de Provinciale Staten en de Eerste Kamer, maar die tijd is hem niet gegund. Het kan hem enkele decennia kosten, en die heeft hij niet.

De man heeft een tomeloze energie, maar hij kan niet alles in zijn eentje. Tegelijkertijd moet hij zijn achterban geruststellen en elke keer weer ophitsen, want als zijn tegenstanders, in dit geval de VVD en het CDA, in de gaten krijgen dat zijn aanhang aan het krimpen is, zullen ze erger met hem sollen dan ze nu al doen.

En Wilders kan daar absoluut niet tegen: dat mensen hem kleineren. Hij heeft zijn afkomst niet mee, hij is zelf niet erg geschoold, er werd al in de tijd dat hij lid was van de VVD lichtelijk op hem neergekeken. Hij wil wraak, wraak op al die mensen die hem ooit vernederden.

Maar hij heeft daarbij hulp nodig van een vreemd soort mensen waarvan er niet veel zijn: blindgehoorzame dienaren. In die zin moet Wilders jaloers zijn op de moslimlanden: hoe spelen de ayatollahs in Iran het klaar om loyale handlangers om zich heen te krijgen die zich niet aldoor misdragen in het openbaar?

Hoe het ook zij: Wilders gaat ten onder aan zijn succes, en niemand die de Tovenaarsleerling komt redden.


Lees ook: Het Culturele Drama en White Trash is een mentaliteit.


Anil Ramdas presenteert in het najaar van 2010 het VPRO-programma ZOZ (zie ook: www.uitzendinggemist.nl). Eerder presenteerde hij voor dezelfde omroep het mediakritische programma Het Blauwe Licht. Hij is correspondent voor NRC Handelsblad. Onlangs verscheen zijn boek Paramaribo, de vrolijkste stad in de jungle. Anil Ramdas reflecteert op vraag van deBuren maandelijks op diversiteit, politiek en media op http://www.deburen.eu/nl/nieuws-opinie.


Reacties

C. Veenstra

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door C. Veenstra 04/10/10 (9 jaren geleden)

Ik help het je hopen, Anil. Mijn gevoel is dat Wilders door velen (hierboven ook door jou) wordt onderschat. Wel tomeloze energie, maar eigenlijk middelmatig. Ik vraag het me af. Wie zo glashelder en velen - van laag tot hoog opgeleid - áánsprekend kan schrijven en oreren als Wilders, is verre, verre van een domme jongen. Dat wat hij verkondigt inhoudelijk aan alle kanten rammelt en vol zit met venijn, maakt die prestatie er eerder nog knapper op.

Het is uiterst zorgwekkend dat nu ook in Duitsland, met z'n tienvoudige veiligheidskleppen tegen rechts-extremisme, Wilders door een onderstroom als een held van de vrijheid wordt onthaald en een PVV-achtige landelijk partij waarschijnlijk binnenkort van de grond zal komen..

Zie ook hoe in de VS de extremistisch-militante 'lunatic fringe' types, invloedrijke fanatieke aanhangers van het volstrekt en opzettelijk immorele gedachtegoed van Ayn Rand, christelijk extreem-rechts, Fox News en grote geldschieters zich steeds effectiever verenigen, met als inmiddels gebaard gedrocht onder meer de Tea Party, die door meer en meer machtige Republikeinen wordt omarmd.

---

Terzijde: Fennema's typering 'tovenaarsleerling' slaat de plank (of de bezemsteel) mis ook om een andere reden dan die jij al aangeeft.
De tovenaarsleerling van Goethe probeerde namelijk de op hol geslagen bezemsteel in toom te houden - het was zijn bedoeling de bezem rustig volautomatisch het benodigde veegwerk te laten doen, maar tot grote schrik van de leerling begon de bezem zo ongeveer het huis te verbouwen.

Wilders nu, als je hem dan de rol van een soort tovenaarsleerling aanmeet, zet juist al zijn gaven in om de bezem tot een van lieverlede uit de hand lopende grote schoonmaak te bewegen. Hij probeert zoveel mogelijk fanatieke nieuwe bezems in te lijven en aan het werk te zetten (uiteraard zodanig dat ze niet hemzelf, zijn instrumenten of zijn invloedssfeer beschadigen).

Fennema schildert door zijn vergelijking Wilders af als qua ideeën eigenlijk een Bolkestein. Alleen wat betreft de uitvoering houtje-touwtje en riskant bezig, maar niet uit op een Griezelige Grote Schoonmaak.
Zo voegt Fennema zich in het koor van commentatoren die de ideologie van Wilders, Bosma en de PVV onterecht 'normaliseren'. En zo zie je maar weer dat een waardevrije analyse een onmogelijkheid is: alleen al door Wilders de tovenaarsleerling van Bolkestein te noemen, smokkelt Fennema een - ook nog eens veel te onkritisch - waardeoordeel naar binnen.

Maar de denkbeelden en plannen van een man die roept dat tientallen miljoenen moslims uit Europa moeten worden gezet omdat ze crimineel zijn of alleen maar 'denken' (sic) aan de sharia, en die samenwerkt met een vrouw (Pamela Geller) die de etnische zuiveraar Radovan Karadic de hand boven het hoofd houdt, alsmede met een activist en netwerker (Paul Belien) die moslims bloeddorstige roofdieren noemt tegen wie burgers zich moeten bewapenen - de denkbeelden en plannen van zo'n man moeten nu juist op de allereerste plaats _niet_ als normale, op zich wel respectabele politiek worden gekarakteriseerd waarvan alleen het uitbouwen en versterken telkens een beetje ontspoort door onbekwaam en agressief personeel. Het is omgekeerd: verschillende personeelsleden zijn letterlijk vechtlustig en onbekwaam, omdat de ideologie stinkt en loei-agressief is. Dat weinigen dit momenteel à la Wilders weten deels weten te maskeren en deels een schijn van redelijkheid weten te verlenen, wil helaas beslist niet zeggen dat dit op korte termijn geen behoorlijk vele zich gestroomlijnd en ogenschijnlijk fatsoenlijk gedragende extremistische leiders en onderknuppels kunnen worden.

Robert Spencer, Paul Belien, Pamela Geller, Geert Wilders, Martin Bosma en andere agitators achter de schermen: het zijn niet te onderschatten aanjagers en organisatoren van onvrede in de richting van een angstwekkend politiek klimaat, voedingsbodem voor op z'n minst ernstige aantastingen van de rechtsstaat, met name de gelijkheid van elke burger (onder gelijke omstandigheden) voor de wet, ongeacht levensovertuiging of afkomst.

C. Veenstra

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door C. Veenstra 04/10/10 (9 jaren geleden)

Ad. hierboven: een van de meest huiveringwekkende waarheden die de geschiedenis aan het licht heeft gebracht, is dat een hoge intelligentie en ruime ontwikkeling geenszins waarborgen dat men afziet van het meewerken aan een kwaadaardig systeem - tot en met het botvieren van sadisme op onschuldige mensen en onder het zich naadloos, ijverig, gehoorzaam en ogenschijnlijk keurig (zij het natuurlijk met de nodige intriges, cynisme en geheime verboden uitspattingen) voegen in de autoritaire hiërarchie die met dat systeem is gemoeid.

Thomas_van_h

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Thomas_van_h 04/10/10 (9 jaren geleden)

Wat een verschrikkelijke arrogantie, te walgelijk voor woorden!

Ik ben geen PVV'er en dacht ook eerst dat het wel moest gaan om de domste Nederlanders die op hem stemden, maar nu hij 1,5 miljoen stemmen heeft gekregen is dit echt niet vol te houden.

"Men zegt dat de onderhandelingen met VVD en CDA vooral daarover gingen: toezeggingen voor de Kamerleden van de PVV"

Bedankt voor dit stukje fantastische journalistiek. Op welke bron baseer je je precies? Geen? Bedankt!

Niet alleen zet je met dit waardeloze stukje de PVV weg als corrupt, maar ook zet je het CDA en de VVD weg als partijen die corruptie goedkeuren en graag bevorderen. Zijn dit ook maar een stelletje laagopgeleiden (dus achterlijken, dus idioten, dus mensen die niet van klassieke muziek houden, dus mensen die nooit naar een museum gaan, dus white trash?)

Misschien moet je een voorbeeld nemen aan Micha de Kat en gewoon even een pauze nemen voordat je hele omgeving je ook uitkotst.

Groet,
Thomas (hoogopgeleid en fervent museum bezoeker en klassieke muziekliefhebber)

Anil Ramdas

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Anil Ramdas 04/10/10 (9 jaren geleden)

@Thomas_van_h
http://www.encie.nl/definitie/Column

Anil Ramdas

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Anil Ramdas 04/10/10 (9 jaren geleden)

En zie: http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Binnenland/article/detail/517079/2010/10/04/PVV-zwijgt-over-kopstoot-kamerlid-Hernandez.dhtml
Volgens omstanders zou het slachtoffer van Marcial Hernandez juist deze opmerking hebben gemaakt: dat de PVV-kamerleden wachten op hun persoonlijke bonus als de formatie eenmaal rond is. Hernandez zou het hebben toegegeven, om daarna te vervolgen met belediging van de vriendin van het slachtoffer.
Het lijkt niet opzienbarend, maar het is een veelzeggend teken van morele corruptie. En dat u het niet fijn vindt het te horen, daar kan ik niet veel aan doen.

Thomas_van_h

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Thomas_van_h 05/10/10 (9 jaren geleden)

Ook weer een extreem en uncalled voor stuk arrogantie in de reactie. Ik weet wat een column is, maar u schrijft: 'men zegt', dat is een valse weergave van feiten, niet een beschouwing van u. Ook in het artikel waar u naar linkt lees ik nergens dat Hernandez dit zou hebben toegegeven.

Als dit wel ergens stond zou ik daar niet blind voor zijn, maar ik lees het er simpelweg niet in.

CWG

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door CWG 06/10/10 (9 jaren geleden)

Het valt me op dat de meeste reageerders zich meer boos maken over Anils column dan om Wilders en de huidige situatie in Nederland. Misschien omdat de lezers van deze nieuwsbrief vinden dat hij als allochtoon en intellectueel geen kritiek mag hebben Nee, laat dat maar aan de 'echte' Nederlanders over. verontrustend!

Maarten C.

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Maarten C. 06/10/10 (9 jaren geleden)

Naar mijn idee wederom een mooie en scherpe analyse, wellicht wat scherp op de snede.

Ik hoop dat je het persoonlijke conflict met Dhr. Zwagerman terug kan brengen tot een gezonde discussie, want als het een ding is wat ik je sowieso wil nageven is dat je een interessante en intelligente discussie teweeg heb gebracht die ik nog niet op andere internet fora als geenstijl heb kunnen zien.

Het doet mij in ieder geval goed om op internet onderbouwde opinie te kunnen lezen waarbij er niet gewacht hoeft te worden op een volgende editie van de krant en waarbij reacties niet tegengehouden worden door enige redactie.

Maarten C.

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Maarten C. 06/10/10 (9 jaren geleden)

Ik wil nog toevoegen: waar ook duidelijk tegengestelde opinies op een pagina te lezen zijn. Op internet is het helaas te vaak dat er of alleen dezelfde meningen zijn of dat het extremistisch, bot en afgezaagd wordt.

Voor het merendeel is er hier sprake van een interessante en goed onderbouwde discussie, het enige wat er nog ontbreekt is wat meer mensen die zich durven te uiten.

Maarten C.

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Maarten C. 06/10/10 (9 jaren geleden)

Thomas H., een ding:

Er is een befaamde uitspraak (volgens mij van Einstein) die ik op dit moment helaas niet meer kan thuisbrengen, waarin de stelling wordt geponeerd dat de realiteit niet berust op hoeveel mensen erin geloven.

Verder denk ik dat het je ontgaat wat Dhr. Ramdas wil bereiken met de stijl waarin hij zijn bijdrage's levert. Hij geeft volgens mij duidelijk aan dat hij a la geenstijl iets wil neerzetten, afgezien of dat dat ideologisch de meeste beschaafde manier is om iets te brengen.

Thomas

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Thomas 06/10/10 (9 jaren geleden)

Maarten C.,

Als C.Veenstra Ramdas' Eckermann is, dan bent u zijn Boswell.

Ik vermoed dat zelfs Anil Ramdas verbaasd zal zijn over uw analyse.

Anil Ramdas column is serieus van toon, helemaal niet scherp op de snede en zonder een spoor van ironie. Ik kan het ook niet met hem oneens zijn: Geert Wilders' onbehouwen fractiegenoten zijn bepaald geen hoogvliegers en dat moet Geert Wilders zorgen baren.

Een Geen Stijl pastiche? Dat kan ik er met de beste wil van de wereld niet in ontdekken.

Hooguit - door zinsneden als "volgens omstanders" en "men zegt" - een Evert Santegoeds pastiche.

Maarten C.

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Maarten C. 07/10/10 (9 jaren geleden)

Thomas,

Het zou goed kunnen dat Dhr. Ramdas het niet met mij eens is, dat is ook niet het doel waarmee ik een bijdrage lever.

Ik moet toegeven dat dit artikel anders van toon is dan het oorspronkelijke artikel en wat dat betreft niet te vergelijken is met de stijl van geenstijl (in tegenstelling tot het voorgaande). Een gedeelte van mijn bijdrage past dit artikel dus niet. Dit heeft mede betrekking op de andere discussie (over 'White trash'), excuses voor de verwarring.

U heeft echter niet goed gelezen. Citaat: "Naar mijn idee wederom een mooie en scherpe analyse, wellicht wat scherp op de snede."

- 'Mooi' in de zin van goed geschreven
- 'Scherp' in de zin van 'spitsvondig'
- 'scherp op de snede' in de zin van het kinderachtig neerzetten van Dhr. Wilders. (Bij nader inzien niet goed geformuleerd door mij.)

Ik kan echter niet inzien hoe u daarin leest dat ik het een 'niet-serieus' of 'ironisch' artikel noem, afgezien nog van de overige kwalificaties die u noemt. Wellicht kunt u dat nader verklaren.

Thomas

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Thomas 07/10/10 (9 jaren geleden)

Waarde Maarten C,

U geeft toe dat u was blijven hangen in de vorige discussie.

Misschien heeft u er begrip voor dat ik niet ben blijven hangen in de vorige discussie en reageerde op uw vermanende woorden gericht aan mijn naamgenoot.

U schreef:

"Verder denk ik dat het je ontgaat wat Dhr. Ramdas wil bereiken met de stijl waarin hij zijn bijdrage's levert. Hij geeft volgens mij duidelijk aan dat hij a la geenstijl iets wil neerzetten, afgezien of dat dat ideologisch de meeste beschaafde manier is om iets te brengen."

Het zijn uw eigen woorden

Ramdas geeft volgens u duidelijk aan dat hij ala geenstijl iets wil neerzetten. Wat wilde Anil Ramdas volgens u neerzetten? Een vaas met bloemen?.

Dus wat heb ik niet goed gelezen en wat zijn "de overige kwalificaties" waarvan u mij beticht?

Jan de Boer

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Jan de Boer 11/10/10 (9 jaren geleden)

Voor mij is dit de meest interessante passage van Ramdas:

"En Wilders kan daar absoluut niet tegen: dat mensen hem kleineren. Hij heeft zijn afkomst niet mee, hij is zelf niet erg geschoold, er werd al in de tijd dat hij lid was van de VVD lichtelijk op hem neergekeken. Hij wil wraak, wraak op al die mensen die hem ooit vernederden."

Een effectieve manier om WIlders te bestrijden zou dan zijn hem te bespotten hem uit te lachen.
De kans is groot dat dat hem uit zijn emotionele evenwicht brengt en hem verleidt tot nóg lachwekkender uitspraken enz.

Ook verder complimenten voor het artikel Ramdas,
met uitzondering van de "toezeggingen voor de Kamerleden van de PVV". Houd vol!

Thomas

re: Wie redt de Tovenaarsleerling?

Door Thomas 12/10/10 (9 jaren geleden)

Waarde Jan de Boer,

U schreef:

Voor mij is dit de meest interessante passage van Ramdas:

"En Wilders kan daar absoluut niet tegen: dat mensen hem kleineren. Hij heeft zijn afkomst niet mee, hij is zelf niet erg geschoold, er werd al in de tijd dat hij lid was van de VVD lichtelijk op hem neergekeken. Hij wil wraak, wraak op al die mensen die hem ooit vernederden."

Zonder dat u het wist heeft u een gevoelige snaar geraakt.

Kleineren en gekleineerd worden, verachten en veracht worden, vernederen en vernederd worden. Dat is de sleutel tot de gedachtenwereld van Anil Ramdas.

Een psychiater zou er een conventie aan kunnen wijden.

Gerelateerd

Archief

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrief:

Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Volg onze RSS feeds of abonneer je op onze seizoensbrochure.